Иртәгә, февраль аеның 21-е – Халыкара Туган тел көне. Интернетта утырган татарлар туган телләрен беләләр микән дип сорасагыз, бер ыстатистик нәрсә күрсәти инде. Бу блог – татар сайты буларак, монда кергән кешеләрне анализлап карыйк әле.

Мәсәлән, күптән түгел генә әле Твиттердагы 100 татар турында язган идем. Шул көнне блогка 76 кеше кергән. Шуларны карап һәм анализлап чыгыйк әле:

Керүчеләр саны

38 кеше Кантакыттан (Вконтакте.ру) – 21 кеше 1 бит укып чыгып киткәннәр, калган 17 кешесе барысына 37 бит (2,17-шәр бит) укыганнар;

10 кеше иң популяр татар форумыннан (Бөтендөнья татар форумы tatarlar.ru) – 6 кеше 1 битне, 4 кеше һәрбересе 2,3 бит укыганнар;

6 кеше Твиттердан – 5-се 1 бит, 1 кеше 2 бит укыган;

5 кеше Мишнеттан (Рахметов форумы – forum.tatar.info) – 2 кеше 1 бит, 3 кеше 2-шәр бит укыганнар;

4 кеше Белем форумыннан (belem.ru) – 2 кеше 1 бит, 2 кеше 5-шәр бит укыганнар;

3 кеше Балтач форумныннан (baltasi.ru) – 1 кеше 1 бит, 2 кеше 16-шар бит укыганнар;

3 кеше Facebook-тан – 3 кеше 1 бит укыган;

2 кеше Мәскәү студентлары форумыннан (mtss.ru) – 1 кеше 1 бит, 1 кеше 3 бит укыган;

2 кеше Татформнан (tatforum.info) – 2 кеше 1-шәр бит укыганнар;

2- Google-дан. 2се дә 2шәр бит караганнар;

1 кеше – ЖЖдан (LiveJournal.com-ның татар комьюнитисыннан) – 2 бит.

Трафик – Татарстан-Русия – …?

Твиттерда 100 татар турында 19-нче гыйнвар көнне язылды, әммә сблогка кергән кешеләр җәгърәфиясен блогның беренче көненнән үк алып карыйк әле:

Сайтка керүчеләр буенча:

1. Татарстан                      – 42%

2. Русия                               – 37%

3. Украина                         – 3,8%

4. АКШ                                – 3,6%

5. Башкортостан           – 3,5%

6. Төркия                           – 1,6%

7. Алмания                       – 1,5%

8. Казакстан                    – 1%

9. Беларусь                      – 1%

10. Удмуртия                    – 0,5%

11. Мари Иле                     – 0.5%

12. Чувашстан                  – 0,5%

…. һ.б. илләр.

Русия буенча (аның 37%-ын – 100% дип алсак):

1. Самар өлкәсе              – 31%

2. Мәскәү                           -30%

3. Петербург                   – 5%

4-7. Ульян, Төмән, Чиләбе, Свердлов өлкәләре  – 2,4%

8-9. Омски, Волгоград өлкәсе       – 1,5%

10-17. Ырынбур, Пенза, Саратов, Киров, Тула, Белгород, Архангельски өлкәләре, Ханты-Манси тирәсе – 1%

18-19. Нижгар, Рязань                       – 0,5%.

Димәк, иң күп кеше блогка Татарстаннан керә.

Татнет – ни ул? Татар интернеты мы яки Рунет мы? Татнеттан тыш башка «нет»лар турында белер өчен Интернет энциклопеяларын ачып карыйк әле: Википедияда рунет – урыс телле интернет дигән. .ru доменында гына булмаган, башка доменнарда ясалган сайтларга да шул рунетка керә. Урысча ясалган сайтлар – рунетка керә дигән сүз.

Башка милләтләрнең тәҗрибәсе

Узнет – ни ул? Үзбәкстан җирлегендә ясалган сайтлар. Шуларның бер өлеше – урысча. Шуңа күрә узнет им кимендә яртылаш рунетка керә.

Казнет – нәрсә? Казнет ул: 1. .kz доменында урнашкан сайтлар; 2. Казахстан серверларында урнашкан башка доменлы сайтлар; 3. Казахстан турында булган читил ресурслары; 4. Казахстан ширкәтләренең читил вакәләтләренең сайтлары.

Байнет – Белорусь җирлегендә урнашкан сайтлар, шуларның яртысы – .by доменында.

Уанет – Украина җирлегендә булган сайтлар.

Татнет – татар интернеты мы?

Татнет турындагы битне ачып карыйк. Татарстан Республикабызның дәүләт телләрендә татарлар турында булган сайт булса – татнетка керә (имеш). Сайтта ике татар бер берсе белән урысча сөйләшсә – татар сайты була, ә шул ук ике татар инглизчә яки алманча сөйләшсә – татнет булмый дип әйтәселәре килә. Татарлар турында булырга тиеш диләр. Шуңа күрә дер инде (шуңа багышланган «Татнет йолдызлары» – татарныкы мы? исемле язманы укыгыз) ул Татнетка 116.ру яки жалуйтесь.ру кебек «татарлар турында булган» сайтлар кергән дер дә инде.

Ник татнет урыслашты соң әле бу? Ни өчен урыс сайтлары татар исемен йөртә башлады?? Мәскәү манкортларының татнетны урыслаштырулары без алдалау мы, спекуляция мы? Безгә кирәк ме ул урыс татнеты? Әле урыслашмаган татарларны тагын да урыслаштырыйк мы? «Татнетны урыслаштыру кемгә кирәк һәм аның артында кем тора? Һәм ни өчен ул татнетчыларның урыслашкан башы Мәскәүдә соң?» дип уйланып була. «Татнет йолдызларында» урыс сайтларының елдан-ел җиңеп барулары татарлар өчен уйланырга сәбәп булып тора.

Шушы урыслашкан татнет кирәк ме ул безгә? Татар телен беренче урынга куйса иде, әммә татнетның башында булган манкортлардан ни көтеп була? Урысча сөйләшкән һәм уйлаган манкорттан татнетны татарлаштыруны көтмә инде син.

Безгә Татар интернеты кирәк, саф телле, матур, гүзәл татар интернеты кирәк. Татнет – татар интернеты түгел. Татнет – ул 95%-ка татарлар турында булган рунет сайтлары. Ул Мәскәүләр күбесенчә ана телен белмичә үзләрен әллә кемгә куеп (каймакны туңмай белән бутаган нәрсәләр) татнетта да сан артыннан куалар. Аларга СССР вакытында кебек сыйфат кирәкми, сан кирәк.

Шуңа күрә татнет – ул урыстелле татнет, ә татар интернеты – татар интернеты булып калсын.

Татблоггер ( татар блогы )